Удала назваць тэкст не так проста, а вядома, што назва мусіць быць настолькі цікавай, каб чытач захацеў прачытаць увесь тэкст. Як даваць рады зь іх стварэньнем?

Прынцыпы

На пачатак некалькі безумоўных правілаў. Першае: у самвыдатных газэтах нельга друкаваць артыкулы бяз назвы (а гэта, нажаль, здараецца досыць часта!). Кожны напісаны намі тэкст павінен быць неяк названы.

Далей: у назве артыкула нельга выкарыстоўваць назву журналісцкага жанру, напр. “Інтэрвью з...”. Гэта таксама паўсюдная памылка.

Назва не павінна быць даўгой і складацца з, максімум, 6 словаў (ня больш!). Чым карацейшая ды больш інтрыгоўная – тым лепш. І напэўна яна ня можа цалкам здраджваць зьмест, даваць выразную карціну таго, што знаходзіцца ў тэксьце. Бо тады чытачу проста ня будзе сэнсу далей яго чытаць.

Як называць?

Бывае так, што адразу вядома, як тэкст будзе называцца. І тады праблемы няма. Аднак часьцей за ўсё мы труднімся над тым, каб выдумаць прывабны назоў. Што тады?

Адзін з самых простых спосабаў: працытаваць фрагмэнт выказваньня суразмоўцы (калі гэта інтэрвью). Можам таксама прывесьці чыёсьці кароткае меркаваньне, калі апісваем праблему і прэзэнтуем розныя погляды на гэтую тэму. Магчыма мы здолеем выкарыстаць вядомую прыказку ці крылатую фразу, якая будзе добрай ілюстрацыяй зьместу.

Варта выдумваць назву ўжо пасьля напісаньня артыкула, калі мы маем гатовы тэкст і ведаем, што й каму кажам. Магчымасьцяў насамрэч шмат – ніжэй я паказваю гэта на арыгінальных прыкладах.

Тыпы назваў

• інфармацыйныя
• ацэнка, меркаваньне, камэнтар
• заклік
• таямнічыя, інтрыгоўныя
• сымбалічныя, збудаваныя на мэтафары, паэтычныя
• алюзійныя (з намёкам), збудаваныя на гульні словаў, калямбураў, алітэрацыяў
• дасьціпныя, іранічныя, з сарказмам (стрыманым!)

Натуральна, гэтыя тыпы ды функцыі могуць узаемна спалучацца ў адной назве: заклік зь інфармацыяй, камэнтар са зьедлівай ацэнкай, мэтафара з намёкам і г.д. Назва можа выклікаць шматзначныя альбо адназначныя асацыяцыі – усё залежыць ад таго, што мы хочам ёю сказаць чытачу.

Як гэта выглядае ў школьных газэтах?

З заклікам!

Я перагледзела назвы артыкулаў, узнагароджаных у апошнія гады на “Форуме пісакаў” (агульнапольскі конкурс школьных газэтаў – рэд.). Натуральна, надаючы назву, вучні досыць часта карыстаюцца экспрэсіўнай функцыяй мовы. Такім чынам мы атрымліваем (часам двухсэнсоўныя) заклікі:

Дрэнным звычкам – не!!!

Кшыштаф Фрасік, Кракаў

Разьмяркоўвайма з галавой!

Вэраніка Клюй, Кася Запаточна, Жары

Зробім сабе дэпутата!

Радамір Віт, Уроцлаў

 

Рытарычна

Таксама часта назвы артыкулаў маюць форму пытаньня. Праўда, паўсталыя фразы часта бываюць занадта даўгія. Пытаньні часьцей за ўсё сфармуляваныя такім чынам, што адказ мусіць быць адназначны: так альбо не.

Ці рыцары яшчэ існуюць?

Катажына Гэмбска, Ежовэ

Ці настаўнік яшчэ ў стане быць аўтарытэтам для маладога чалавека?

Катажына Косьляч, Лукаў

Ці жыхары Жараў ведаюць, як разьмяркоўваць сьмецьце?

Вэраніка Клюй, Кася Запаточна, Жары

Ці школа – гэта дэмакратычны інстытут?

Дарота Пасэк, Лукаў

Ідэалізм. Наіўная вера?

Радамір Віт, Уроцлаў

Апакаліпсіс – твор вар’ята?

Радамір Віт, Уроцлаў

Збаўца зь інтэрнэту?

Пётр Дабравольскі, Валбжых

Інфармацыйныя 

Хіба найбольш папулярныя назвы, якія каротка інфармуюць пра тое, аб чым аўтар мае намер пісаць (яны літаральныя). Але бывае, што яны дадаткова ўтрымліваюць нейкі падтэкст, які можна зразумець толькі пасьля прачытаньня тэксту.

Інфармацыйныя назвы характэрныя для зусім маладзенькіх аўтараў, якія яшчэ ня ўмеюць гуляць з мэтафарай – то бок, проста ня ўмеюць інакш.

Пра Караліну з Яварыны

Пётр Дабравольскі, Валбжых

Да праблемы субкультуры Эма

Аляксандр Малэцкі, Уроцлаў

Басяком праз Сібір

Магдалена Пілява, Ельч

Танец з агнём

Анэта Яблоньска, Ежовэ

(не)Экалягічная школа

Аляксандра Межэеўска, Валбжых

Дзьве капейкі

Мацей Радошка, Уроцлаў

Школьная крыніца напружаньня

Марыета Стэфаняк, Тыхы

 

Ацэнка, меркаваньне, камэнтар

Вой! Даваць меркаваньні ды павучаць вучні ўмеюць ня горш за настаўнікаў. І выкарыстоўваюць для гэтага кожную магчымасьць. Пры гэтым яны нярэдка ўжываюць простую мову альбо альбо элемэнты вучнёўскага слэнгу. 

Глупы як астатнія...

Радамір Віт, Уроцлаў

І толькі шкада мараў

Міхал Хандзлік, Острув Велькапольскі

Уроцлаўская кляўнада

Філіп Станьчык, Уроцлаў

Нядзельны татка, суботняя мамка

Аляксандра Гермэт, Уроцлаў

Дасьціпна, з усьмешкай, гульня словаў

А гэта ўжо мастацтва! Рэдкае, нажаль. Безумоўна, яно патрабуе начытанасьці, эрудыцыі ды прыроджанай дасьціпнасьці.

Хімікаты ля хаты

Пра будаўніцтва паабапал мястэчка Пухавічы небясьпечнага для здароўя людзей заводу па прадукцыі ядахімікатаў

Мытная опера

пра сёлетнія перамовы паміж Менскам і Масквой аб памеры новага мыта на пастаўкі нафты ў  Беларусь

З дэпутатаў у салдаты

пра гвалтоўны прызыў у войска аднаго з кандыдатаў у дэпутаты на сёлетніх мясцовых выбарах

 

З выкарыстаньнем цытаты

Тут не ідзе гаворка пра цытаваньне словаў нейкай аўтарытэтнай асобы, а перадусім словаў суразмоўцы, зь якім мы робім інтэрвью.

Але мы можам прывесьці адпаведны да тэмы фрагмэнт нейкай вядомай песьні, альбо літаратурнага твору, альбо нашумелай у апошні час фразы нейкага палітыка.

Сваёй пасадай не ўпіваюся

Мацей Грэнда, Яраслаў

 

Мэтафарычна 

Такія назвы прыдумляюць пераважна вучні старэйшых клясаў, бо чым сталейшы чалавек, тым лепшае ён мае адчуваньне мовы. Таму яны карыстаюць показкі, прыказкі, спалучаюць выразы, якія у такім фармаце надаюць зьместу новае значэньне, замяняюць адзін са складнікаў нейкага устойлівага словазлучэньня і г.д.

Палітычны скок у бок

Кшыштаф Соха, Ежовэ

Даносы на рэчаіснасьць

Павэл Ёкель, Острув Велькапольскі

Драконы нецярпімасьці

Філіп Мітура, Уроцлаў

 

На іншай мове

Усё часьцей зьяўляюцца назвы на па-ангельску. Паколькі сучасныя дзеці й моладзь вывучаюць і ведаюць яго прынамсі на камунікатыўным узроўні, яны выкарыстоўваць агульнавядомыя фразы ці простыя сказы, зразумелыя для ўсіх.

Why so serious?

Аляксандр Малэцкі, Уроцлаў

 

Падсумаваньне   

Спосабаў называць артыкулаў безьліч. Галоўнае пазьбягаць вульгарных словаў ды непрыстойных сэнсаў. Нягледзячы на такую творчую свабоду, мы мусім памятаць пра галоўнае правіла: нам нельга калечыць родную мову, трэба яе паважаць ды дбаць пра ейную правільнасьць.

Настаўніца польскай мовы, шматгадовая апекунка школьных газэт, ініцыятар і арганізатар  “Форуму Пісакаў” – агульнапольскага конкурса школьных газэтак. Сябра Згуртаваньня журналістаў Польшчы, працавала журналісткаю 8 гадоў. 

Усе фотаздымкі зьмешчаныя на падставе ліцэнзіі Creative Commons .

Фото:

1. Stefan Hauselmann, Photoxpress