Амаль уся эксклюзыўная інфармацыя, якая здабываецца журналістамі ў любой краіне сьвету, здабываецца імі ад людзей. Таму ўменьне працаваць з кожным чалавекам паасобку, разумець яго інтарэсы і матывы і адпаведна рэагаваць на іх - аснова, безь якой не абыйсьціся. Я прачытаў у сваім жыцьці шмат кніг, у тым ліку Зыгмунда Фройда. Таму ўпэўнена магу сказаць, што толькі кнігі здольныя даць першаснае веданьне Чалавека. Найбольш дасканалы знаўца чалавечай душы - францускі пісьменнік Анарэ Дэ Бальзак, які ў сэрыі сацыяльных раманаў патлумачыў практычна ўсе ўчынкі і матывы чалавека. Бальзак навочна дэманструе, як уплывае на той або іншы ўчынак ня толькі сацыяльны асяродак, але нават прыродныя ўмовы, напрыклад, сьнег, дождж, яркае сонца. У яго ёсьць усе тыпажы чалавека, якія са стагоддзя ў стагодзьдзе не зьмяніліся: валацугі, злачынцы, паліцыянты, бізнэсмэны, банкіры, людзі мастацтва, кіруючая эліта. Каб разумець усіх гэтых людзей і размаўляць зь імі на роўных, варта ў першую чаргу прачытаць Бальзака - усяго. А потым перачытваць яго цягам усяго жыцьця. 

Часам журналісты, нават тыя, зь вялізным стажам працы, зьдзіўляюцца: як гэта іх калегам удаецца здабыць тую ці іншую інфармацыю, якая збоку падаецца абсалютна недаступнай. І мала хто ведае, што практычна кожная інфармацыя, зь якой пазьней робіцца інфармацыйная бомба, прыходзіць самым простым шляхам. Трэба толькі сфармаваць кола надзейных крыніц інфармацыі і наладзіць зь імі сталы, бясьпечны кантакт. Некаторыя думаюць, што зрабіць гэта вельмі складана - маўляў, трэба мець знаёмых у міністэрствах і ведамствах. Насамрэч усё да банальнасьці проста.

Першае, што трэба  зрабіць журналісту-пачаткоўцу –  гэта азірнуцца вакол. Бо часам маладзёны слаба цямяць нават, кім працуюць іх бацькі, не гаворачы ўжо пра дзядзькоў, цётак, дзядоў, стрыечных і г.д.

Зьбярыце ўсю інфармацыю пра сваякоў і высьветліце, ці працуе хто-небудзь зь іх у сфэры, якая цікавіць вас. Калі такіх няма, хвалявацца ня варта, паколькі сваяк і так ня можа быць крыніцай інфармацыі: яго лёгка вылічыць і, значыць, вы ня зможаце забясьпечыць яго надзейнай абаронай. Сваяка ў якасьці крыніцы можна выкарыстаць толькі раз-два, ды і то ў менш сур'ёзных выпадках. Тым ня менш, сваякі патрэбныя - у якасьці "адпраўной кропкі" пры фармаваньні крыніцаў інфармацыі. Пагаварыце з ўсімі блізкімі і высьветліце, ці ёсьць у іх знаёмыя ў той сфэры, якая вас цікавіць. Калі такія знойдуцца, папрасіце зьвесці з імі і паручыцца за вас. У пачатку журналісцкай кар'еры паручальніцтва грае вельмі важную ролю, бо дае хоць нейкія гарантыі крыніцы інфармацыі. У рэдкіх выпадках такой гарантыяй можа стаць назва газэты, ад якой выступае журналіст, але, як правіла, асабістая гарантыя грае асноўную ролю. Паступова найзначнейшай гарантыяй становіцца імя журналіста, але на гэта трэба працаваць доўгія гады. Менавіта таму на першапачатковым этапе трэба максымальна выкарыстаць паручальніцтва.

Калі ніхто са сваякоў ня змог вам дапамагчы, не адчайвайцеся. Пагаварыце з былымі аднаклясьнікамі, з аднакурсьнікамі ў ВНУ. Напрыклад, школьны кляс любой  школы фармуецца па такім прынцыпе, каб у ім былі прадстаўленыя бацькі, якія маюць дачыненьне да як мага шырэйшага кола жыцьцядзейнасьці грамадзтва.

Дастаткова аднаго чалавека, каб пачаць фармаваньне  свайго кола інфармацыі. 

У журналісцкім асяродку ёсць такі панятак, як разавая крыніца. Гэта чалавек, які валодае нейкай інфармацыяй па пэўным выпадку, але па той ці іншай прычыне ня можа быць скарыстаны пазьней. Напрыклад, журналіст адправіўся ў банк, каб здабыць інфармацыю пра арышт кіраўніка фінансавай установы. З кім бы журналіст ні сустрэўся ў банку, гэтага чалавека далей амаль напэўна ня ўдасца выкарыстаць у якасьці сталай крыніцы інфармацыі.

Часам людзі  думаюць, што ніякай розьніцы паміж працай са сталай крыніцай і разавай  не існуе. Насамрэч, яна ёсьць і вельмі прынцыповая.

Са сталымі  крыніцамі неабходна выбудоўваць давераныя сяброўскія адносіны, што абмяжоўвае журналіста ў выкарыстаньні розных псыхалягічных прыёмаў. Пры працы з разавай крыніцай журналіст вольны выбіраць любы тып паводзін, у залежнасці ад сытуацыі. Галоўнае, каб вашы дзеяньні не ўступалі ў супярэчнасьць з маральлю і Крымінальным кодэксам. Прыкладаў псыхалягічнага ўзьдзеяньня можна прыводзіць вельмі шмат, але ні адзін зь іх ня будзе ўнівэрсальным. Кожная сытуацыя працы з разавай крыніцай інфармацыі па-свойму ўнікальная і да яе трэба рыхтвацца з максымальнай дбайнасьцю. 

Пры працы з крыніцамі інфармацыі варта памятаць яшчэ пра адзін важны фактар. Крыніцу ніколі нельга раскрываць. Таямніца крыніцы для журналіста - што таямніца споведзі для сьвятара. Яна сьвятая і не падлягае парушэньню. 

Усё, што напісана вышэй, ужывалася на практыцы і даказала сваю эфэктыўнасьць. Таму цалкам можа служыць практычным дапаможнікам для тых, хто вырашыў паспрабаваць сябе ў журналістыцы. Але варта памятаць, што гэта толькі першы этап навучаньня, на якім ні ў якім разе нельга спыняцца. Журналіст, як ніхто іншы, павінен стала ўдасканальвацца, у тым ліку вынаходзіць уласныя мэтады здабычы інфармацыі.

Сяргей  Сацук,

заснавальнік і галоўны рэдактар інтэрнэт-газэты “Ежедневник” 

1) Wintrhawk. Апублікаваны на падставе ліцэнзіі Creative Commons

2) Niemster. Апублікаваны на падставе ліцэнзіі Creative Commons

3) Purpleslog. Апублікаваны на падставе ліцэнзіі Creative Commons